Kategori
🗞
HaberlerDöküm
00:00Cumhuriyet TV ekranlarından merhaba sevgili izleyenler.
00:14Bildiğiniz üzere dün 2 Nisan'dı ve boykot günüydü efendim.
00:18Önce öğrenciler bir çağrı yapmıştı ardından ana muhalefet partisi de destek vermişti.
00:23Dün yurttaşlar son yapılanlara hukuka ilişkin sorunlara tepki göstermek amacıyla hiç tüketim yapmamaya çalıştılar.
00:31Bu hedefle de gün boyunca alışveriş yapmadılar.
00:34Şimdi tabi boykottan manzaralar vesaire var verilen tepkiler de var ama ekonomik anlamda nasıl bir etkisi oldu?
00:41Doğru bir yöntem midir?
00:42İlerleyen günlerde aynı biçimiyle mi uygulanmalıdır?
00:45Bütün bunları konuşmak istiyoruz.
00:47Bunun yanında günün bir diğer önemli gelişmesi TÜİK'in açıkladığı enflasyon verileri efendim hemen aktaralım.
00:52TÜİK'e göre Mart ayında aylık enflasyon %2,46 iken yıllık enflasyon ise bu veriyle birlikte %38,10 oluyor.
01:02Yani bildiğiniz üzere Ocak ayından itibaren zaten aylık enflasyon ciddi biçimde yüksek geliyor.
01:07Hatta iktidarın hedeflemiş olduğu o yıllık enflasyon oranına ulaşamayacağı neredeyse kesinleşti.
01:14Bunun yanında insanlar bir de cebimizdeki parayla ne alacağımızı biz tercih edeceğiz deyince bugün biliyorsunuz gözaltına alındılar.
01:22Hepsini konuşalım Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu bizimle.
01:25Hoş geldiniz.
01:26Merhabalar, iyi yayınlar.
01:28Hocam dilerseniz bir enflasyon verisi sıcak gelişme ona ilişkin kısa bir yorum alayım sizden.
01:34Bu ayda 2,46 geldi enflasyon neler söylersiniz?
01:38Evet yani yine inandırıcı olmayan bir veri.
01:44Hatırlanırsa İstanbul Ticaret Odası evet İstanbul'un enflasyonunu yansıtıyor.
01:50Ama sepeti farklı olduğu için büyük ölçüde TÜİK'le örtüşen bir yeni sepet hazırladı 2025 başından itibaren.
02:00Ama TÜİK'in bu ay açıkladığı veri de İstanbul Ticaret Odası'nın yanlış hatırlayamıyorum 3,86 olan oranının oldukça üzerinde yani inandırıcılığı az.
02:15Böylelikle geçtiğimiz 2024'ün Mart ayında 3,16 idi aylık enflasyon.
02:24Böylelikle yıllık enflasyonun biraz daha düştüğü gibi bir veri paylaşıldı.
02:33Ama şunu görmek gerekiyor 19 Mart'ta başlayan operasyonla birlikte 30 milyar doları aşan bir rezerv tüketilmesine karşı döviz kurlarında yine de belirgin bir sıçrama oldu.
02:48Bu dolarda %4'ü pariti etkisiyle Avrupa'da ise %8'i aşmıştı.
02:55Türkiye ekonomisinde döviz kurunun geçirgenliği yani enflasyona yansıma oranı oldukça yüksek.
03:05Bunu biz Nisan ayı enflasyonda göreceğiz.
03:09Çünkü her ne kadar bugün açıklanan Mart ayı enflasyonu ise de TÜİK'in veri toplaması o operasyonun yapıldığı 19-20-21 Mart haftasında yoğunlaşıyor.
03:24Onun için hem döviz kuru artışının maliyetlere etkisi hem de orta uzun dönemde bunun ortaya çıkacağının görülmesinden dolayı firmaların otomatik marketlerin çeşitli hizmet sektörlerinin doğrudan doğruya ürün fiyatlarını arttırması şeklinde Nisan ayında enflasyonun yükseldiğini göreceğiz.
03:522024 Nisan ayında enflasyon 3.18'di bu devreden çıkacak 2025 Nisan rakamı girecek ve böylelikle de enflasyonun düşüş trendi kesilmiş tekrar bir yükseliş eğilimine girmiş olacak.
04:11Önümüzdeki günlerde enflasyon belki çok hızlı bir tempoda artmayabilir.
04:17Onun da nedeni şu gerek şirketlerin gerek kişilerin dövize yönelmelerini engellemek için döviz satışları yapılırken piyasadan ciddi bir likidite çekildi.
04:31Alınan bütün önlemler yani huzlaşmalı, döviz satışı, merkez bankasının depo hesaplarının açılması, likidite senetleri benzerlerinin hepsi piyasadan likiditeyi çekmeye yönelikti.
04:50Merkez Bankası da olağanüstü bir toplantı yaparak para politikası kuruldu.
04:5619 Mart sonrasındaki gelişen olayları değerlendirdi.
05:00Haftalık repo yerine gecelik borçlanmayı seçti ve 42,5 olan politika faizi gecelik borçlanma üst limitinin 46'ya çıkmasıyla birlikte otomatik 42,5'dan 46'ya çıktı.
05:16Bunu birleşik faiz ile değerlendirdiğimiz zaman 570 puan civarında yani %5.7'lik bir faizde yükselme şeklinde görüyoruz.
05:28Bu da borçlanma maliyetini arttıran, TL'ye yönelmeyi teşvik eden, böylelikle enflasyonu belki biraz hınlaştırsa dahi ekonomide çok ciddi bir durgundan kapa açan bir uygulama.
05:45Ama ben önümüzdekilerde bunları göreceğimizi, yani hem enflasyonun istenen düzeye düşmediği hem de ekonominin ciddi bir şekilde durağınlaştığı, buna bağlı olarak da işsizliğin arttığı,
06:00insanların kredi kartı ihtiyacı kredisi benzeri borçlarının faiz maliyetinin de sıçradığı, zaten gelirlerine enflasyon karşısında erozyona ulaşma uğraması nedeniyle satın alma güçlerinde görülen gerilemenin iyice katmerlendiği bir süreç olacağını düşünüyorum.
06:23Ama Türkiye'de çok ciddi siyasi gelişmeler olduğu için ve bunun kaçınılmaz ekonomik yansımaları ortaya çıktığı için günbegün hafta ve hafta değerlendirmenin, güncellemenin gerektiğini biliyoruz hepimiz.
06:41Evet, şimdi az önce de bahsettim ben aslında bu hukukun ekonomik açıdan nasıl etkili olacağını bir konuşacağım sizinle ama oraya gelmeden evvel.
06:50Bu açıklanan enflasyon verileri gösteriyor ki bizlerin Ocak ayında almış olduğu zaten kuş kadar zam ciddi anlamda eriyor.
06:59Yaşanan gelişmelerle işte döviz yakılıyor, bir anlamda kur sıçrıyor, alım gücümüz yine düşüyor vs.
07:06Bir yandan da biz bunu satın almak istemiyoruz dediğimizde gözaltına alınıyoruz ya da gözaltına alınmakla tehdit ediliyoruz.
07:12Önce bir bunu yorumlamanızı isteyeyim.
07:15Evet yani böyle dönemler hicrinin de geliştiği, mizahın geliştiği dönemler böyle paylaşımlar yapıldı.
07:25Yani sokağa çıkıyoruz, suçlu oluyoruz, gözaltına alınıyoruz, evden çıkmıyoruz, alışveriş yapmıyoruz diyoruz buna katılıyoruz.
07:34Yine aynı akıbetle karşılaşıyoruz diye.
07:37Yani dünya yapılan eylemin en önemli kısmı halkın önemli bir kısmının ortak bir irade sergileyebildiğini,
07:46gerektiğinde kolektif olarak davranabildiğini göstermekti.
07:50Bunun ekonomiye doğrudan etkisi çok olmaz.
07:55Dünya gazetesinden Naki Bakır hesaplamış, aslında pratik bir hesap.
08:01Türkiye'nin 2025 yılındaki milli gelir Kabataslak 60 milyar 60 trilyon lira bekleniyor.
08:1161 trilyonun biraz üzerinde.
08:14Ekonominin %59.2'sini Kabataslak %60'ını tüketim oluşturuyor, bireylerin tüketimi oluşturuyor.
08:23Yani bunun 36 trilyonu bireylerin tüketimi.
08:28Güne böldüğümüz zaman günde 100 milyar liralık bir tüketim olmuş oluyor.
08:33Ama pazar günün boykot günü ilan edilmesiyle hepimiz pazar günü tüketeceğimiz ürünleri biraz öne çekerek aldık.
08:46Bazı tüketimlerimizi de bugüne bu haftaya ertledik.
08:51Onun için net etkisinden sınırlı olacağını düşünüyorum.
08:54Bir de boykota katılmayan, aksine zorlamalı tüketim yapan kesimleri de kattığımız zaman ekonomiye etkisi sınırlı olacaktır.
09:05Bunu niye söylüyorum?
09:06Yarın ekonomide biraz evvel ön gördüğümüz gibi durum kötüleşirse, olumsuz veriler gelirse bunun kabahatini de yurttaşlara yüklemelerini bekleyebiliriz.
09:21Bu konuda uyarmakta yararı var.
09:26Ben bu tip genel boykotların çok sık olmasının çok doğru olmadığını düşünüyorum.
09:35Bir sinyal vermek, birlikte davranabiliyoruz, ortak bir ruh hali içerisindeyiz mesajını vermek açısından etkili oldu.
09:43Ama ben nokta atışların daha doğru olacağını düşünüyorum.
09:48Nokta atışlar derken de şöyle bir gerçeğimiz var, bizler her ne kadar yaşam standartımız gerilese de enflasyondan şikayet etsek de genel olarak orta gelir grubunda ve buna bağlı olarak orta sınıf yaşantısı sürdüren insanlarız.
10:08Mesela kahve zincirinin Espresso gibi veya Diyanar gibi bir mağaza zincirinin kitap kaset benzerlerini satan veya ETS benzeri kuruluşların tüketicileri büyük ölçüde beyaz yakalı ve orta gelir grupları.
10:31Örneğin kahve zincirinden yola çıkarsak bizim bir kahveyi evde içmeye veya başka bir zincirde içmeye, butik bir kahveyi bu vesileyle veya niye bu zincirleri destekliyorum işte bağımsız bir işletmeye destek vereyim deme lüksümüz var veya o zincirden alışveriş edilmeyebilir, bağımsız kitapçılardan alınabilir benzeri.
10:58Ama mesela bu yaygın tüketim mallarının alındığı zincirlere bunu uyguladığınız zaman yoksul insanlar günbegün sebze meyvedeki indirim ne güne olacak, işte şu markette bir kilo pirinç alana ikinci paket ucuza veriliyor şeklinde iki yakalarını bir araya getirmek için kuruş ve kuruş hesap yapıyorlar.
11:27Buralarda her ne kadar iktidarla organik bağları bulunsa da buralarda uygulanacak olan boykotların ben daha az etkili olacağını düşünüyorum.
11:36Bu kahve zincirleri benzerliğinin şöyle de bir özelliği var, maliyetlerinin büyük kısmını kiralar veya işte depozitolar bir de personel masrafları oluşturuyor.
11:50Onun için cirolara düştüğü zaman ciddi şekilde kârlılıklarında da gerileme oluyor ve bunun sonuçlarını bir de işte bir kahve zincirine kimler gidiyor, dükkan dolu mu veya bir kitap zincirinde diyenler benzerliğinde durum nedir dışarıdan gözlemlemek kolay.
12:14Onun için bu tip hedefler seçilerek, buralarda sonuçlar alınarak boykotların buralara uygulanması daha anlamlı, böyle bütün şirketler, geniş listeler hazırlandığı zaman hedef şaşıyor, şeyde seyrelmiş oluyor bütün uygulama.
12:38Ama onun için ben bunlar üzerinde iyice düşünmesi gerektiğini, kolay doldurucu kapılmamanın bu dönemde önemli olduğunu düşünüyorum açıkçası.
12:51Evet, hocam sizin anlattıklarınızdan çıkardığım aslında yani bir gün boyunca hiçbir şey tüketmemek elbette zor, bu çok sürekliliği olacak ve sürdürülebilecek bir boykot mudur bunu göreceğiz.
13:01Bunun yanında belli markalar vesaire işaret ediliyor ama dediğiniz gibi farklı yaşam standartları var, o işaret edilen 3 harfli marketler belki dediğiniz gibi yoksulların çok ciddi şekilde alışveriş yaptığı mekanlar, o zaman boykot biraz da kişilerin tercihleriyle yönlendirdiği, elinden geldiğince yapabildiği galiba kolektif bir hareket şeklinde devam edecek.
13:23Bunun yanında kapatmadan şunu da sormayı isterim, elbette sizinle geçen gün konuştuk boykot listesinde olan bazı kanallar var ama bizler haberciyiz hepsini takip ediyoruz vesaire.
13:34Bakanlar ard arda bir anda bu boykot meselesi kitleselleştiğinde yayınlara bağlanmaya başladılar, yani Kartalkaya felaketi olduğunda, deprem olduğunda bakanların bu kadar ard arda çıkıp heyecanlı heyecanlı konuştuğunu belki hatırlamıyoruz.
13:49Neler söylersiniz, böyle bir iktidarda ciddi bir kaygı da yarattı sanki?
13:54Malum kanala bağlandılar, hatta ben bunun sonunda acaba saraya kadar bir bağlantı mı gidecek diye düşündüm gecenin ileri saatlerinde ama olmadı, bu bir paniği gösteriyor.
14:11Benim biraz evvel yaptığım hesap, bir günlük alışverişin durmasının ekonomiye çok önemli bir etkisi olmayacağını onlar da biliyorlar ama insanların ortak davranma, kolektif bir eylem koyma mesajlarını kararlı bir şekilde birlikte iletme iradeleri ve kararlılıkları onları korkutmuş, paniğe kapılmalarına yol açmış görünüyor.
14:41Bu da aslında bizlere geniş halk kitlelerine güç ve cesaret vermeli, atılan adımları bu kadar panikle cevap veriyorlarsa, demek ki atılan adımlar sonuca ulaşıyor demektir.
14:58Tabi ki bu boykotların genelde de bir faydası olmuş olabilir, insanların tüketim nedir, ben neden bu kadar tüketiyorum, bu kadar tüketmek zorunda mıyım, bunu da biz sorguladıkları, kendi davranışlarını gözden geçirdikleri bir hesaplaşma süreci de yaşanmış olabilir.
15:29Çünkü kapitalizmin genel mantığı tüketebildiğin ölçüde insansın, tüketemiyorsan hayatın zevklerinden yararlanamıyorsun şeklindeydi.
15:40Halbuki hayatın zevkleri muhakkak çok para harcayarak değil, en pahalı markalı ürünleri alarak değil, başka yollarla da sağlanabilir, çok harcamak zorunda değiliz, çok harcadığımız zaman muhakkak yaşam standartlarımızın yükselmesi gerekmez.
16:00Genellikle insanlar harcama sınırlarını zorladıkları zaman kredi kartlarına ihtiyar, benzerleri borçlanma araçlarına da sarılıyorlar, orada uzun dönemde tam tersine tüketim güçlerinin azalmasına, gelirlerinin önemli bir kısmının bunların geri ödemesine ayrılmasına yol açıyor.
16:23Belki bunların hepsini sorgulamak için de bir fırsat olmuştur.
16:31Bir de tükeci boykotlarının yaygınlaşması, bütün şirketlerin kendilerine bir çeki düzen vermesini, yarın başka motiflerle başka amaçlarla tükeci boykotları yapılabileceklerini sorgulamasına da yol açmış olabilir.
16:51Çünkü dünyada baktığımız örnekler hayvan haklarını gözetmeyen, hayvanlara eziyet yapılması sonucunda elde edilen ürünleri satan veya çevre duyarlı olmayan, gezegenimize zarar veren teknolojileri kullanan firmaların boykot edilmesini,
17:15baskıcı, ırkçı rejimlerle ilişkiler kuran, emeğin haklarını gözetmeyen şirketlerin boykot edilmesini de gerektirmiştir.
17:28Bütün şirketler bunların madem Türkiye'de tüketici örgütleniyor, madem ortak bir irade koyabiliyor, sosyal medya aracılığıyla eskisine göre bunu hayata geçirmek kolaylaşıyor.
17:43Ben de adımlarımı dikkatli atayım, kendime bir çekip düzen vereyim, ben de yakın yarın sorgulanabilirim diye düşünmesini sağlıyor.
17:57Ama hem ekonomiyi tartışırken hem siyaseti tartışırken hem de bugünkü gibi tükeci boykotlarını tartışırken en önemli noktanın siyasi iktidarın değişmesi olduğunu vurgulamamız gerekiyor.
18:12Eğer bu mevcut siyasi iktidar ortadan kalkarsa, şirketlerin de varlıklarını sürdürebilmeleri için iktidarla organik bağlar kurması,
18:23onlara kaynak aktarması zorunluluğu ortadan kalktığı takdirde zaten bu boykotları oluşturan objektif şartlar büyük ölçüde azalacaktır.
18:39Bu tek tek eylemler, sistemi aşındırıcı, iktidarı, rejimi teşhir edici eylemler önemlidir ama asıl bu siyasi iktidarın değiştirilmesi,
18:52Türkiye'nin daha özgür, demokratik, hukuka saygılı bir idareye kavuşması, yönetime kavuşması için yürütülen gayretlerin en önemli olduğunu bir kez daha hatırlatmakta yarar görüyorum.
19:09Sayın Hocam çok teşekkür ediyorum. Siz de yazmıştınız o nokta, benim çok fazla aklıma kazılan ve aktarmak istediğim bir noktaydı.
19:15Yani sadece sokak eylemleriyle ya da sadece boykotla ya da sadece hukuki mücadeleyle bir iktidar değiştirilmez ama bunların hepsi kolektif bir mücadeleye dönüşürse iktidar değiştirilir demiştiniz.
19:29Ben de böyle sizin mesajınızla kapatmış olayım.
19:32Çok teşekkür ederim, sağ olun.
19:34Rica ederim, görüşürüz.
19:36Sevgili Cumhuriyet TV izleyenleri, Prof. Dr. Hayri Kozanoğlu ile konuştuk.
19:41Bildiğiniz üzere dün 2 Nisan gününde yurttaşlar bir boykot örgütlediler ve gün boyunca tüketim yapmayacağız dediler.
19:47İktidarın antidemokratik adımlarına ilişkin bir tepkiydi bu.
19:51Pasif bir direnişti ancak buna rağmen iktidarı fazlaca telaşlandırdı diyebiliriz.
19:56Az önce de söyledim ya, bakanlarımız birer birer televizyon kanallarına bağlanarak bu boykotun neden etkili olmayacağını, neden yapılmaması gerektiğini söylediler.
20:06Azgın azınlık diyenler oldu vs.
20:08Boykota katılanlar oldu. Etkisi ekonomi açısından nasıl olur, nasıl olmaz bilmiyoruz.
20:13Belki ilerleyen günlerde göreceğiz ama Sayın Kozanoğlu'nun vurguladığı nokta önemli.
20:17Diyor ki aslında hep birlikte kolektif bir davranış ortaya koyabilmek, bir eylem ortaya koyabilmek açısından bile boykot değerlidir.
20:25İlerleyen günlerde yine konuşacağız, sizler için değerlendireceğiz efendim ekonomiyi.
20:29Şimdilik noktalıyorum, hoşçakalın.